Cztery gminy podejmują wspólne działania na rzecz efektywnej ochrony zasobów wodnych, ograniczania skutków suszy i deszczy nawalnych, poprawy gospodarki wodno-ściekowej oraz przygotowania transgranicznych projektów po obu stronach granicy.
1 wspólna strategia
Jedno uzgodnione podejście do gospodarowania wodą na obszarze transgranicznym.
14 gminy partnerskie
Krzyżanowice, Šilheřovice, Hať i Píšť – wdrożenie systemowych rozwiązań w kluczowych, transgranicznych jednostkach samorządowych
48 priorytetów działania
Od bezpieczeństwa dostaw wody, retencję, oczyszczanie ścieków z wykorzystaniem najnowocześniejszych technologii po edukację i wspólne działania.
Strategia gospodarowania wodami na pograniczu polsko-czeskim
opracowana w ramach projektu:
„Współpraca w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego”
Akronim projektu: 148
Numer projektu: CZ/11.04.01/00/23_010/0000148
współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Interreg Czechy – Polska 2021 - 2027, Priorytet 4. Współpraca instytucji i mieszkańców pogranicza, Cel 4.1 Poprawa warunków funkcjonowania i rozwoju współpracy transgranicznej w danym tematycznym obszarze.
Lider projektu
Gmina Šilheřovice
Partnerzy projektu
Gmina Krzyżanowice
Gmina Hať
Gmina Píšť
Główny Instytut Górnictwa-Państwowy Instytut Badawczy
Opracowanie i redakcja merytoryczna:
Główny Instytut Górnictwa-Państwowy Instytut Badawczy
Przy współpracy przedstawicieli gmin:
Gmina Šilheřovice, Gmina Krzyżanowice, Gmina Hať, Gmina Píšť, uczestniczących w warsztatach i konsultacjach stanowiących podstawę do wypracowania Strategii.
Dolina Odry, lokalne potoki, rowy, ujęcia wody i tereny rolnicze tworzą jeden połączony system. Susza, zanieczyszczenia czy gwałtowne opady w jednej części pogranicza mogą wpływać na sąsiednie miejscowości.
Strategia łączy działania wspólne z rozwiązaniami dopasowanymi do lokalnych uwarunkowań.
Hať
Rozwinięta infrastruktura wodna i kanalizacyjna, własny system wodociągowy; potrzeba zabezpieczenia dostaw wody w okresach suchych i modernizacji infrastruktury wodno-kanalizacyjnej.
Píšť
Wysoki poziom zwodociągowania i skanalizowania, rozwinięte systemy retencji; potrzeba dalszego zabezpieczania zasobów wód podziemnych, dywersyfikacja źródeł wody.
Šilheřovice
Duży udział lasów i obszarów chronionych, potok Šilheřovický, rozwinięta sieć wodno-kanalizacyjna; potrzeba rozwijania retencji z poszanowaniem funkcji przyrodniczych i krajobrazowych, rozwój technologii odzysku wody ze ścieków.
Krzyżanowice
Rozległy obszar oraz złożone uwarunkowania hydrologiczne, wynikające z położenia w dolinie Odry i obecności licznych cieków oraz rowów melioracyjnych; potrzeba etapowej realizacji inwestycji w zakresie gospodarki ściekowej i ochrony przeciwpowodziowej.
Każda gmina ma inne położenie, źródła wody, sieć cieków i podatność na suszę lub gwałtowne opady. Dotknij kafelka, aby poznać najważniejsze uwarunkowania.
HaťKLIMAT · HYDROLOGIA
Uwarunkowania klimatyczne
Hať ma klimat umiarkowany ciepły z przewagą wpływów oceanicznych. Temperatury zimowe kształtują się zwykle od ok. -4°C do 1°C, a letnie maksima od 22°C do 25°C, przy nocach 12-14°C. Roczne opady wynoszą ok. 700-800 mm, z maksimum w czerwcu i lipcu; lipiec przynosi ok. 76 mm opadu, a styczeń ok. 15 mm.
Uwarunkowania hydrologiczne
Gmina Hať jest w pełni podłączona do publicznej sieci wodociągowej, będącej własnością gminy i zarządzanej przez gminę. Źródłem wody jest studnia wiercona zlokalizowana na terenie gminy Šilheřovice, a połączenie Darkovice-Hať może być wykorzystywane przy awarii sieci lub niskim poziomie wody w studni. Gmina leży wzdłuż potoku Bečva o długości 8,7 km. Środkowa część gminy jest potencjalnie zagrożona powodzią błyskawiczną lub roztopowo-opadową. Zbiornik retencyjny Hať chroni tereny położone poniżej, a punkty krytyczne obejmują m.in. rejony K Hubertu, Lipová/U Závodu, Na Chromině oraz most przy ulicy Deolina.
PíšťKLIMAT · HYDROLOGIA
Uwarunkowania klimatyczne
Píšť ma klimat umiarkowany, z wpływem mas kontynentalnych i oceanicznych. Letnie maksima osiągają 23-25°C, zimowe minima spadają do ok. -4°C, a sezon wegetacyjny trwa ok. 5,9 miesiąca, zwykle od 21 kwietnia do 19 października. Wyższe położenie i lokalna rzeźba terenu zwiększają znaczenie szybkiego odpływu oraz monitoringu suszy.
Uwarunkowania hydrologiczne
Píšť posiada publiczną sieć wodociągową należącą do gminy, do której podłączonych jest 98% mieszkańców. Źródłem wody jest studnia wiercona w południowej części gminy, a woda trafia do zbiornika i sieci rurociągów o długości ok. 15 km. Latem obserwowano obniżenie wydajności ujęcia, dlatego analizowane jest podłączenie do systemu Severomoravské vodovody a kanalizace Ostrava a.s. Sieć hydrograficzna obejmuje potok Píšťský, dopływy, zbiorniki i stawy. Nie wskazano terenów zalewowych, ale występują miejsca powodzi błyskawicznych, m.in. Pod Svahem, Opavská, Na Kaménce i K Obecníku.
ŠilheřoviceKLIMAT · HYDROLOGIA
Uwarunkowania klimatyczne
Šilheřovice leżą na wysokości ok. 220 m n.p.m. i mają klimat umiarkowany ciepły, ze stosunkowo jednorodnymi warunkami w granicach gminy. Latem maksima osiągają ok. 24-25°C, zimą 1-3°C, a minima zimowe wynoszą ok. -3 do -4°C. Sezon wegetacyjny trwa średnio 6 miesięcy, a opady są rozłożone równomiernie z maksimum w miesiącach letnich.
Uwarunkowania hydrologiczne
Šilheřovice są w pełni podłączone do publicznej sieci wodociągowej, zasilanej z Ostrawskiego Regionalnego Zakładu Wodociągowego. W sytuacjach awaryjnych możliwe jest zaopatrzenie cysternami i wodą butelkowaną. Najważniejszym ciekiem lokalnym jest potok Šilheřovický o długości 5,7 km, miejscami zarurowany, przepływający przez obszary zabudowane i stawy. Zidentyfikowano obszary i punkty krytyczne powodzi błyskawicznych, a ograniczenia odpływu tworzą m.in. zarurowane odcinki oraz przepusty przy ulicach Na Bělidle, Horní, Ke Kovárně i Dolní.
KrzyżanowiceKLIMAT · HYDROLOGIA
Uwarunkowania klimatyczne
Klimat Krzyżanowic jest umiarkowany przejściowy, właściwy dla obszarów dolinnych Niziny Śląskiej. Zakres temperatur obejmuje wartości od ok. -4°C zimą do ok. 25°C latem. Lipiec jest miesiącem najcieplejszym, ze średnimi maksimami ok. 24°C i minimami ok. 13°C, a styczeń najchłodniejszym. Największe opady przypadają na lipiec, ok. 77 mm, natomiast w styczniu wynoszą ok. 15 mm.
Uwarunkowania hydrologiczne
Krzyżanowice mają bardzo dobrze rozwiniętą sieć wodociągową, z której korzysta 99,6% mieszkańców. Woda dostarczana jest ze Stacji Uzdatniania Wody w Borucinie, a awaryjne zasilanie Chałupek, Rudyszwałdu i Zabełkowa zapewnia ujęcie i SUW w Rudyszwałdzie. Sieć rzeczna obejmuje Odrę, Bełk, Rakowiecki, Psinę, Młynówkę, Bolesław/Przykopę, Pilarkę i liczne rowy melioracyjne. Występują obszary szczególnego zagrożenia powodzią, m.in. w rejonie Kolejowej, Roszkowa, Zabełkowa, Chałupek i Starego Dworu. Bezpieczeństwo wzmacniają wały, Polder Buków i Zbiornik Racibórz Dolny.
DPSIR pokazuje ciąg od sił napędowych i presji po skutki i działania naprawcze. SWOT porządkuje mocne i słabe strony, szanse oraz zagrożenia. Każdy kafelek można rozwinąć.
HaťDPSIR · SWOT
Analiza DPSIR
D – siły napędowe
Rolniczy charakter gminy, rozwój zabudowy mieszkaniowej, potrzeba ciągłości dostaw wody, funkcjonowanie lokalnej infrastruktury wodno-kanalizacyjnej oraz powiązania z gminami sąsiednimi w zakresie zaopatrzenia w wodę.
P – presje
Sezonowe niedobory wody, zależność od jednego zewnętrznego źródła zaopatrzenia, starzenie się sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, presja rolnicza na odpływ powierzchniowy oraz punkty krytyczne powodzi błyskawicznej związane z potokiem Bečva.
S – stan
Pełne podłączenie mieszkańców do sieci wodociągowej i niski poziom strat wody. Infrastruktura wymaga jednak systematycznej kontroli i modernizacji, a oczyszczalnia ścieków ma ograniczoną rezerwę przepustowości.
I – oddziaływania
Ryzyko przerw lub ograniczeń w dostawach wody w okresach suchych, wzrost kosztów utrzymania infrastruktury, większa podatność systemu na awarie, lokalne podtopienia i możliwość przenoszenia zanieczyszczeń rolniczych do cieków.
R – odpowiedzi
Dywersyfikacja źródeł zaopatrzenia, utrzymanie i rozwój powiązań awaryjnych, modernizacja sieci, zwiększanie rezerwy oczyszczalni, rozwój retencji lokalnej oraz monitoring miejsc narażonych na powodzie błyskawiczne.
Analiza SWOT
Mocne strony
Bardzo niski poziom strat wody i pełne opomiarowanie systemu
Pełne podłączenie mieszkańców do sieci wodociągowej
Doświadczenie administracyjne w prowadzeniu gospodarki wodnej
Możliwość wykorzystania powiązań awaryjnych z sąsiednimi systemami
Dobra baza do działań edukacyjnych i organizacyjnych
Słabe strony
Sezonowe niedobory wody w okresie letnim
Zależność od ujęcia położonego poza granicami gminy
Sieć wodociągowa i kanalizacyjna wymagająca modernizacji
Ograniczona rezerwa przepustowości oczyszczalni
Brak rozwiniętej retencji wód opadowych i presja rolnicza
Szanse
Dywersyfikacja źródeł wody
Możliwość pozyskania środków zewnętrznych
Wzrost liczby ludności
Zagrożenia
Ryzyko powodzi błyskawicznych
Ryzyko związane z awarią zbiornika retencyjnego
Wzrost temperatury i zjawiska ekstremalne
PíšťDPSIR · SWOT
Analiza DPSIR
D – siły napędowe
Potrzeba podtrzymania atrakcyjności gminy, zapewnienie ciągłości dostaw wody, funkcjonowanie rolnictwa oraz konieczność adaptacji do opadów nawalnych i suszy. Ważnym zasobem jest rozwinięta infrastruktura retencyjna.
P – presje
Sezonowy spadek wydajności lokalnego ujęcia, brak systemowego monitoringu klimatycznego, presja rolnicza i punkty krytyczne powodzi błyskawicznej. Faliste ukształtowanie terenu przyspiesza odpływ powierzchniowy.
S – stan
Gmina jest w pełni zwodociągowana i niemal w pełni skanalizowana, a straty wody są niskie. Część infrastruktury kanalizacyjnej wymaga jednak modernizacji.
I – oddziaływania
Ryzyko ograniczenia dostaw wody w okresach suchych, lokalnych podtopień podczas opadów nawalnych oraz pogarszania jakości wód wskutek spływu z terenów rolniczych.
R – odpowiedzi
Podłączenie do zewnętrznego systemu wodociągowego, utrzymanie i rozwój retencji, modernizacja kanalizacji, rozwój monitoringu lokalnego oraz ograniczanie presji rolniczej na potok Píšťský.
Analiza SWOT
Mocne strony
Niskie straty wody i pełne opomiarowanie
Dwa źródła zaopatrzenia: lokalne ujęcie i możliwość zasilania zewnętrznego
Rozwinięta infrastruktura retencyjna
Niemal pełne skanalizowanie i brak systemów ogólnospławnych
Stabilna sytuacja demograficzna i niskie bezrobocie
Słabe strony
Sezonowy spadek wydajności lokalnej studni
Zależność bezpieczeństwa dostaw od podłączenia do systemu zewnętrznego
Brak systemowego monitoringu klimatycznego
Starzejąca się sieć wodno-kanalizacyjna
Presja rolnicza i punkty krytyczne powodzi błyskawicznej
Szanse
Planowane podłączenie do sieci SmVaK Ostrava
Zakończona przebudowa zbiornika retencyjnego
Możliwość pozyskania środków zewnętrznych
Zagrożenia
Ryzyko powodzi błyskawicznych
Starzejące się społeczeństwo
Wzrost temperatury i zjawiska ekstremalne
ŠilheřoviceDPSIR · SWOT
Analiza DPSIR
D – siły napędowe
Funkcje przyrodnicze i rekreacyjne gminy, obecność parku i terenów leśnych, potrzeba ochrony zasobów przyrodniczych i utrzymania stabilnych dostaw wody oraz położenie w układzie potoku Šilheřovický i doliny Odry.
P – presje
Zależność od zewnętrznego systemu zaopatrzenia w wodę, brak rozwiniętej infrastruktury retencyjnej, zarurowane odcinki potoku i ograniczenia inwestycyjne związane z ochroną przyrody.
S – stan
Stabilny system dostaw wody, umiarkowane straty oraz istotne zasoby przyrodnicze i krajobrazowe. Brak lokalnej retencji i zarurowane odcinki potoku ograniczają odporność na opady nawalne.
I – oddziaływania
Podatność na lokalne podtopienia w miejscach ograniczonego przepływu, możliwe kolizje inwestycji z wymogami ochrony przyrody oraz ograniczona elastyczność systemu w razie awarii dostawcy zewnętrznego.
R – odpowiedzi
Zwiększenie retencji lokalnej, poprawa drożności i bezpieczeństwa potoku, rozwój błękitno-zielonej infrastruktury, zgodność inwestycji z ochroną przyrody oraz procedury awaryjnego zaopatrzenia w wodę.
Analiza SWOT
Mocne strony
Stabilne zaopatrzenie w wodę z Ostrawskiego Regionalnego Zakładu Wodociągowego
Umiarkowany poziom strat wody
Wysoki udział lasów i cenne zasoby przyrodnicze
Potencjał błękitno-zielonej infrastruktury
Lokalne zbiorniki i cieki możliwe do włączenia w retencję
Słabe strony
Całkowita zależność od zewnętrznego dostawcy wody
Brak rozwiniętej infrastruktury retencyjnej
Zarurowane odcinki potoku i lokalne punkty krytyczne odpływu
Ograniczenia inwestycyjne wynikające z ochrony przyrody
Spadek liczby ludności i ograniczona zdolność do ponoszenia kosztów
Szanse
Kompleksowe scalanie gruntów
Wykorzystanie walorów przyrodniczo-rekreacyjnych
Aktywna współpraca transgraniczna
Możliwość pozyskania środków zewnętrznych
Zagrożenia
Zarurowane odcinki potoku Šilheřovický
Rygory ochrony przyrody
Ryzyko suszy rolniczej i pożarów lasów
KrzyżanowiceDPSIR · SWOT
Analiza DPSIR
D – siły napędowe
Rolniczy charakter gminy, rozproszona struktura osadnicza, wysoka aktywność gospodarcza, położenie w dolinie Odry oraz potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa powodziowego i jakości wód.
P – presje
Brak kanalizacji sanitarnej, liczne zbiorniki bezodpływowe, wysokie straty wody, niepełne opomiarowanie, presja rolnicza i zagrożenie powodziowe w dolinach Odry, Bełku, Psiny i Przykopy.
S – stan
System wodociągowy wymaga modernizacji, a brak kanalizacji sanitarnej tworzy ryzyko infiltracji ścieków. Gmina posiada znaczące zasoby hydrograficzne i funkcjonuje w systemie ochrony Odry, ale przepusty, wały i pompownie wymagają stałego nadzoru.
I – oddziaływania
Ryzyko zanieczyszczenia wód gruntowych i powierzchniowych, pogorszenie jakości Odry i Psiny, podatność na straty powodziowe oraz rosnące koszty modernizacji infrastruktury.
R – odpowiedzi
Uporządkowanie gospodarki ściekowej, redukcja strat wody, pełne opomiarowanie, modernizacja sieci, rozwój retencji, ograniczanie presji rolniczej oraz nadzór nad przepustami, rowami i pompowniami.
Analiza SWOT
Mocne strony
Rozbudowana sieć hydrograficzna i położenie w dolinie Odry
Funkcjonowanie w systemie ochrony przeciwpowodziowej Odry
Wysoki poziom zwodociągowania
Aktywność gospodarcza i instytucjonalna gminy
Zasoby przyrodnicze doliny Odry i obszary o funkcjach retencyjnych
Słabe strony
Brak zbiorczej kanalizacji sanitarnej
Bardzo duża liczba zbiorników bezodpływowych i ryzyko infiltracji ścieków
Wysokie straty wody w sieci wodociągowej
Wysoka presja rolnicza i niska lesistość
Rozproszona zabudowa
Szanse
Duża skala projektów inwestycyjnych
Potencjał retencji dolinnej i rolniczej
Możliwość pozyskania środków zewnętrznych
Aktywna współpraca transgraniczna
Obszary Natura 2000 i walory przyrodnicze
Edukacja mieszkańców i rolników
Zagrożenia
Obszar szczególnego zagrożenia powodziowego
Spływ biogenów z terenów rolnych
Erozja i szybki odpływ wód
Wzrost temperatury i zjawiska ekstremalne
Długie procedury inwestycyjne
Wizja 2035
Wizją strategii jest obszar pogranicza, w którym zarządzanie wodą odbywa się w sposób skoordynowany i odporny na zmieniające się warunki klimatyczne. Oznacza to taki model działania, w którym bezpieczeństwo dostaw wody, jakość cieków, retencja, ochrona przeciwpowodziowa, gospodarka ściekowa i współpraca instytucjonalna są traktowane jako elementy jednego systemu, a nie jako odrębne zadania poszczególnych gmin.
Zakładane cele są ze sobą ściśle powiązane i obejmują zarówno rozwój infrastruktury, ochronę środowiska i działania edukacyjne, jak i wzmacnianie współpracy międzyinstytucjonalnej.
CS1
Bezpieczeństwo ciągłości dostaw wody
Ograniczanie strat, opomiarowanie, modernizacja sieci, dywersyfikacja źródeł i tworzenie rezerw na sytuacje kryzysowe.
Dla mieszkańców: mniejsze ryzyko przerw i ograniczeń w dostawie wody.
CS2
Uporządkowana gospodarka ściekowa i ochrona jakości wód
Rozwój kanalizacji, modernizacja oczyszczalni, ograniczenie infiltracji zanieczyszczeń oraz działania pilotażowe dla ponownego wykorzystania oczyszczonej wody.
Dla mieszkańców: poprawa jakości wód, zwiększenia bezpieczeństwa środowiskowego.
CS3
Odporność klimatyczna i powodziowa
Retencja, poprawa drożności cieków, modernizacja przepustów i wałów oraz ochrona terenów zalewowych.
Dla mieszkańców: mniejsze ryzyko lokalnych podtopień i lepsze przygotowanie na suszę.
CS4
Kultura świadomego korzystania z wody
Edukacja wodna, mikroretencja, promowanie racjonalnego gospodarowania wodą oraz upowszechnianie informacji o kosztach i korzyściach związanych z inwestycjami wodnymi..
Dla mieszkańców: praktyczna wiedza i łatwy dostęp do sprawdzonych rozwiązań.
CS5
Koordynacja transgraniczna
Wspólne planowanie, porównywalne dane środowiskowe, harmonogram monitoringu, portfel projektów i stała wymiana informacji między gminami i służbami.
Dla mieszkańców: szybsze i bardziej spójne reagowanie po obu stronach granicy.
1.2Modernizacja sieci wodociągowej w celu ograniczenia strat i awarii
Krótki opis
Etapowa wymiana lub modernizacja tych fragmentów sieci, które mają największe znaczenie dla ograniczenia strat, awarii i poprawy bezpieczeństwa dostaw.
WFOŚiGW w Katowicach; OPŽP; Interreg Czechy–Polska
1.6Woda dla życia - zabezpieczenie dostatecznej ilości wody, ochrona wody pitnej w czasie powodzi oraz kierowanie nadmiaru wody do zbiorników retencyjnych.
Krótki opis
Działania służące zapewnieniu wystarczającej ilości wody, ochronie wody pitnej w czasie powodzi oraz kierowaniu nadmiaru wody do zbiorników retencyjnych.
Interreg Czechy–Polska; WFOŚiGW w Katowicach; OPŽP
W wybranym roku ta kategoria nie obejmuje żadnego projektu.
Gospodarka ściekowa
4 projektów
2.1Kompleksowe uporządkowanie gospodarki ściekowej w Krzyżanowicach
Krótki opis
Działania dla uporządkowania gospodarki ściekowej w Krzyżanowicach, obejmujące budowę kanalizacji, rozwiązania lokalne lub zdecentralizowane dla oczyszczania ścieków
Interreg Czechy–Polska; Horyzont Europa; LIFE; HYDROSTRATEG V
2.3Water4all II – dalszy rozwój technologii IV stopnia oczyszczania ścieków i odzysku wód w kierunku ich wykorzystania w sektorze komunalnym i w rolnictwie
Krótki opis
Rozwój technologii oczyszczania wody i ścieków, optymalizacja rozwiązań dla zastosowań komunalnych oraz analiza możliwości odzysku wody.
Interreg Czechy–Polska; Interreg Europa Środkowa; LIFE; OPŽP
W wybranym roku ta kategoria nie obejmuje żadnego projektu.
Edukacja
4 projektów
4.1Woda to życie - edukacja mieszkańców w zakresie gospodarowania wodą, projekty w szkołach i przedszkolach, warsztaty dla stowarzyszeń i seniorów oraz materiały informacyjne.
Krótki opis
edukacja mieszkańców w zakresie gospodarowania wodą, projekty w szkołach i przedszkolach, warsztaty dla stowarzyszeń i seniorów oraz materiały informacyjne.
Za monitorowanie odpowiadać będzie grupa robocza złożona z przedstawicieli gmin: Krzyżanowice, Šilheřovice, Hať i Píšť oraz jednostki naukowo badawczej Głównego Instytutu Górnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego (GIG-PIB).
Co najmniej raz w roku
Grupa będzie monitorować postęp realizacji projektów, zgodność z harmonogramem, pojawiające się bariery i ryzyka, a także dostępne możliwości finansowania. W razie wystąpienia sytuacji kryzysowych lub ogłoszenia nowych naborów możliwe będzie zwołanie dodatkowych spotkań.
Zakres przeglądu
postęp realizacji zaplanowanych działań;
kluczowe bariery i problemy wymagające rozwiązania;
Gmina Šilheřovice
Gmina Krzyżanowice
Gmina Hať
Gmina Píšť
Główny Instytut Górnictwa-Państwowy Instytut Badawczy
